Wandel (struun) route lengte circa  8-9 km.

Van Zuidbroek station tot de Mausel in Noordbroek

Zuidbroek: een dorpje in Oost-Groningen met een kleine vierduizend inwoners. Zo'n duizend jaar geleden ontstaan op een zandrug in het veen. In de zeventiende eeuw werd hier het Winschoterdiep gegraven. Hierdoor verlegde het centrum van het dorp zich van de omgeving van de middeleeuwse Petruskerk (ten noorden van de huidige A7) naar de oevers van het nieuwe scheepvaartkanaal. De aanwezigheid van het water, een sluis met brug en het drukke scheepvaartverkeer uit de Veenkoloniën gaven Zuidbroek een belangrijke impuls. Handel en nijverheid vonden hier een geschikte vestigingsplaats, en getuige het later in Zuidbroek gevestigde kantongerecht en het belastingkantoor werd het dorp ook in bestuurlijke zin het middelpunt van een veel grotere omgeving. De bebouwing langs het Winschoterdiep vormde eeuwenlang een weerslag van de economische dynamiek van Zuidbroek. Huizen van kooplieden en notabelen stonden temidden van de woningen en werkplaatsen van ambachtslieden en winkeliers, en enkele logementen boden de reizigers overnachtingsmogelijkheden. Zuidbroek was een geschikte halteplaats, omdat het op ongeveer een dagreis per trekschuit van zowel Groningen als van Winschoten af lag.

Evenals Noordbroek was Zuidbroek een belangrijk Oldambtster middeleeuws dorp en centrum van bestuur en rechtspraak. Het dorp had een versterkt huis (stins –borg) waar het hoofdelingen geslacht Gockinga woonde. Deze borg stond in Uiterburen. Ten noorden van de A7. Het dorp had een oudere versie op de plek ten Noorden van Uiterburen, maar verplaatste zich vanaf de 15e eeuw. Door de planmatige exploitatie van de venen (Hoogezand –Sappemeer- Veendam-Wildervank) in de 17e eeuw en de aanleg van kanalen zoals het Winschoterdiep werd Zuidbroek ook een centrum voor vervoer en handel. Het centrum van het dorp verplaatste zich van rondom de kerk naar rondom het Winschoterdiep. De latere ontsluiting door de aanleg van een spoorlijn versterkte deze ontwikkeling.

Het dorp Zuidbroek bestaat dus eigenlijk uit een middeleeuws Oldambtster deel en een veenkoloniaal deel van af 1628, dat laatste is het deel rond het Winschoter diep en het Muntendammerdiep. De grootschalige vervening richting Tripscompagnie werd vanaf 1648 ter hand genomen.

We beginnen onze wandeling bij het  N.S. Station (Arriva) aan de Stationsstraat

Stationstraat 5 is het Noord Nederlands Trein en Tram museum

Stationsstraat rechts van no 5 gedenkteken "Laatste halteplaats in het vaderland " Brons van Anita Franken. Gedenkteken ter herinnering aan de deportatie – treinen , die reden van Westerbork naar Auschwitz.

We lopen in westelijke richting naar de Spoorstraat en gaan dan rechtsaf.

Spoorstraat 41 markant gebouw en voormalig Kantongerecht. Zuidbroek is vanaf de middeleeuwen een centrum voor bestuur en rechtspraak geweest en is onlangs geheel gerestaureerd.

 

Spoorstraat aan de rechterzijde van no 24 is de haven voor plezierboten Passantenhaven 0598 451391 Zomers vaak een gezellige en bedrijvige plek. Direkt ernaast staat het Dorpscentrum De Broeckhof  We vervolgen onze route door de Spoorstraat.

De brug over het Winschoterdiep. Hier ontwikkelde zich vanaf 1600 door de drukke scheepvaart van de vervening een handelskade. Zuidbroek heeft dus een middeleeuws deel rond de kerk en een veenkoloniaal deel vanaf 1600 hier bij de brug. Net over de brug links staat een carillon

Links af, winschoterdiep 2  voormalig Gemeentehuis Zuidbroek

We lopen richting A 7  Onderweg zijn aan de linkerhand enige mooie boerderijen te zien en vlak voor de A7 links een voormalige Geref. Kerk Het is nu een  bijzonder fraai 19e  eeuws landhuis. Vroeger in vele akten ook wel Swijghman Heert

We gaan over het viaduct en aan de rechter hand zien we een prachtig gerestaureerd huis nr. 92

Kerkstraat tegenover no 92 monument Petruskerk : middeleeuwse. Kerk.

De Petruskerk,(romano-gotische kruiskerk) is meer dan 7 eeuwen oud. De preekstoel is van 1736 (Struiwig). Het orgel is van Schnittger en Freitag (1793 ). In 1997 zijn bij restauratie werkzaamheden zandstenen beelden gevonden, een Christus- en Mariabeeld. De pastorie (t/o de kerk andere kant straat) is van 1741. Het grijze gebouw bij de toren is een 19e eeuws schoolgebouw.

De toren wordt in oude stukken ook wel gevangentoren genoemd. In 1713 werden er 4 cellen afgetimmerd. Tot eind 19e eeuw diende de toren als gevangenis. Laatst gebruikt na de Tweede Wereldoorlog om mensen enige tijd vast te houden.

Nu gaan we rechtsaf de Heiligelaan op. Aan het einde van deze weg,wanneer deze naar links gaat en dan rechtdoor  komen we op de Galgelaan. Deze loopt naar de plaats waar vroeger de Galg stond. We gaan weer terug.

Prachtig gerestaureerd huis eind Heiligelaan ( links)

Voormalig koetshuis eind Heiligelaan (links)

We vervolgen de weg echter richting Uiterburen (dus links af)

Uiterburen 19 is een plek met een historisch verhaal ; hier zijn fundamenten van een stins (een verdedigbaar middeleeuws steenhuis) gevonden.

Tussen 1910 en 1934 lag bij Uiterburen een stopplaats aan de spoorlijn Zuidbroek - Delfzijl, te weten stopplaats Zuidbroek dorp.

Het zeewater van de Dollard bereikte omstreeks 1500 voor Christus Uiterburen en Noordbroek

Op nummer 25 is een bed en breakfast boerderij gevestigd van Wilma Meeuwenoord  http://uiterburen-groningen.nl/

Synagoge

Uiterburen Links van no 52 is een plek met een verhaal . Hier stond de voormalige (zeer bescheiden) synagoge, plaats van gebed voor de verdwenen joodse gemeenschap.

Al in 1733 is er sprake van een synagoge in het dorp Zuidbroek. Deze bevond zich in een kamer van het huis van Meijer Sijmons. Diens huis werd destijds omschreven als het derde huis vanaf de pijp (brug) in de richting van de kerk aan de westzijde van de straat.

Hoelang deze synagoge heeft gefunctioneerd, is onbekend. Nog voor de officiële stichting van de Joodse Gemeente Zuidbroek in 1884, werd op 10 januari 1883 de bouw van een synagoge aanbesteed. Deze bevond zich aan de Uiterburen te Zuidbroek. Het pand werd in 1934 afgebroken.

Drostenlaan / Het Veen Dit is bij de grens Noordbroek Zuidbroek. De driesprong Drostenweg en ook heel Uiterburen zijn plekken vol verhalen.Ook de voormalige Coop. melkfabriek  aan het eind van Drostenweg bij t Veen: Botjesgat (zandafgraving wordt recreatiegebied) en Joodse begraafplaats (eind t Veen) Bij driesprong aan Uiterburen: voormalige Drostenborg. Hier woonde in de middeleeuwen het jonkergeslacht Gockinga, heersers over het Wold-Oldambt. verderop prachtige boerderijen en fraai aangelegde tuinen. Aan de Uiterburen hebben minstens twee middeleeuwse steenhuizen gestaan. Eén daarvan was de Drostenborg, waar tot in de Franse tijd de drost of ambtman van het Wold-Oldambt zetelde. De andere, die ten onrechte aan de familie Gockinga wordt toegeschreven, bevond zich bij Uiterburen 39.

Reeds in de middeleeuwen was Zuidbroek een plaats van enige omvang. Er stond een monumentale kerk uit de tweede helft van de 13e eeuw en een burcht. Vanuit deze burcht beheerste het hovelingen geslacht van de Gockinga’s de handelsroute naar Noord-Duitsland. In 1438 werd de burcht door de Groningers veroverd en verwoest. De stad breidde ook hier haar invloed uit. De drosten, die namens de stad recht spraken vestigden zich in Uiterburen. Toen in de 17e eeuw de vervening van Oost-Groningen begon, waren het de Zuidbroeksters zelf die er het meeste van profiteerden. De bekende vervener Adriaan Geerts (Wildervanck) pachtte een hoogveencomplex in ‘altijd durende erfpacht’. Deze erfpacht kon door de eigenaren in Wildervank pas in 1875 voor een bedrag van ƒ 12.314, worden afgekocht. Tot die tijd werd jaarlijks een bedrag aan Zuidbroek betaald. De ontwikkeling van Zuidbroek werd bevorderd door het graven van het Winschoterdiep in het begin van de 17e eeuw. Het dorp breidde zich naar het zuiden uit. Ook de aanleg van de spoorlijn Groningen-Nieuweschans met een halteplaats in Zuidbroek (1868) droeg hieraan bij. De bedrijvigheid nam toe, een vlasfabriek aan de Vlaslaan, de lijnbaan van Knapper langs de Stationsstraat, een scheepshelling, een vestiging van Brons motorenfabrieken, een aardappelmeelfabriek van W.A. Scholtens in het Westeind, waarvan de produktie na de Tweede Wereldoorlog naar Foxhol werd overgebracht. Moderne economische bedrijvigheid in de vorm van aardgaswinning is nu te vinden in de wijde omgeving van Zuidbroek.

We gaan nu richting Noordbroek

Het woord broek verwijst naar de bodemgesteldheid: moerassige grond. De oudste situering (15e eeuw en vroeger) van Noordbroek is meer oostwaarts, richting Pastorieweg. Gezien de grootte van de kerk moet het Oldambtster dorp Noordbroek al in de dertiende eeuw een belangrijk dorp geweest zijn. Het woord Oldambt komt van Alda-Ombacht (het oude ambacht) en verwijst naar een vroeg middeleeuwse (misschien Frankische) bestuurseenheid. Noordbroek was tot 1965 samen met de omringende gehuchten een zelfstandige gemeente. In de periode 1965 – 1989 vormde de gemeente samen met Zuidbroek de gemeente Oosterbroek. Vervolgens fuseerde deze gemeente met Muntendam en Meeden tot de gemeente Menterwolde. Het dorp heeft een prachtige middeleeuwse kerk en een groot aantal monumentale boerderijen, veelal van het Oldambtster type

Onderweg zien we erg mooie boerderijen zoals:

Uiterburen 59 Boerderij met medaillon in voorgevel

Close up van het medaillon in de voorgevel

Uiterburen 27  Boerderij met beeld( godin) in de voorgevel

Ceres de godin van de oogst

Zuiderstraat 34A Ot en Sien Museum familie Blaauw verzameling schoolhistorie. Bezoek vlg afspraak, 0598 453089

Bij een kijkje in dit museum, zult U zich weer schoolgaand kind voelen. U bevindt zich namelijk in het schoolklasje van Ot en Sien (plm.1910) In het klasje staan banken en er hangen de meest prachtige klassikale vertelsel-platen. Het ademt een en al nostalgie uit, uit de tijd van Ot en Sien.

Hoofdstraat 2 beeldende kunst en bed&breakfast/erfgoed logies Maria Oltshoorn Het Wapen van Noordbroek 0598-450964

 

Boerderij Zuiderstraat 14

Boerderij Zuiderstraat 63

Hoofdstraat 1 Beeldende kunst Atelier/galerie Mark Witteveen Beeldhouwer Schilder 0598-451268  

http://www.markwitteveen.nl/

Oosterstraat 4 De Hobbyzolder Gereedschapsmuseum 050 3126762

 

In het rustieke dorpje Noordbroek onder de rook van Groningen bevindt zich "de Hobbyzolder".

Dit kleine maar sfeervolle museum herbergt een verrassend uitgebreide collectie antiek timmermans en kuipers gereedschap, en omvat vele bijzondere schaven, beitels en een nog werkende houten draaibank.

Deze collectie is door de heer Hart in de loop der jaren bijeengebracht, en nauwgezet gerestaureerd en wordt nog continu uitgebreid met nieuwe aanwinsten via aankoop of giften.

Zuiderstraat 100 Er zijn nog diverse boerderijen die een bruin/rode kleur hebben. Vroeger werden de muren ingesmeerd met ossenbloed om het vocht te weren.

Markt 15 workshops en cursussen tekenen&schilderen Karmozijn Kunstwerkplaats 0598-453238

Karmozijn Markt 15, 9635 CA Noordbroek, tel. 0598-453238

Markt Noordbroek plastieken. Verbeelden bomen. Objecten van René de Boer

Hoofdstraat 26 bijzonder gebouw t Torentje met voormalige schoolwoning

Hoofdstraat 33 tot 35 beeldende kunst decoratie-en restauratietechniek Atelier/werkplaats

Atelier Kunst en Ambacht

Beeldende kunst en decoratie- en restauratietechniek, tevens cursussen decoratieve schildertechnieken.

Tineke Slot-Jorritsma, Hoofdstraat 33-35, 9635 AS Noordbroek, tel. 0598-431539 of 06-53763221.

 

Kijktuin en Galerie 'Numero 16'

Galerie: wellicht de kleinste galerie van Nederland. Jaarlijks zijn er wisselende exposities in acryl, krijt, olieverf en aquarel. De onderwerpen hebben altijd met de natuur te maken. Tevens is er regelmatig keramiek te bewonderen, evenals tuin- en groendecoraties. Alles van regionale amateurkunstenaars.

Grachtlaan 16 kijktuin en galerie voor regionale amateurkunst Kijktuin en Galerie Numero 16 0598 452038

Hoofdstraat 59 weerstation/verzameling juskommen/petroleumstellen fam.Ackermann 0598 452586

Weerstation en juskom- en thermometer verzameling. Tevens verkoop van antiek en curiosa. Bij het weerstation kunt u zien hoe het weerbericht tot stand komt aan de hand van computerkaarten. Verder is er veel apparatuur voor het weer te zien. Harma Boer verzorgt hier het weer voor RTV Noord

Openingstijden winkel; maandag t/m vrijdag van 13.00 tot 18.00 en op zaterdag van 10.00 tot 17.00. Iedere eerste zondag van de maand van 14.00 tot 17.00 uur.

Hoofdstraat 80 bijzonder gebouw. voormalige doopsgezinde kerk. Tevens galerie voor beeldende kunst Galerie Halte 1811 0598 452275

Marmeren beelden voor binnen en buiten. Het gebouw was tot 1950 in gebruik als kerkgebouw. De doopsgezinde kerk werd in 1811 gebouwd en is een monument. In 1996 is het kerkje verbouwd tot tentoonstellingsruimte (55 m2) met twee ateliers. Naast de permanente collectie van Hill Metselaar en Pierre Everhartz worden per jaar drie wisseltentoonstellingen gepland: naar eigen voorkeur hedendaagse twee- en driedimensionale kunst.

Molenlaan 3 Gerestaureerde koren-en pelmolen Korenmolen De Noordstar Fam Overdijk 0598 453594

De Noordstar is een koren- en pelmolen in het dorp Noordbroek in de provincie Groningen.

De molen werd in 1849 gebouwd en is tot in de jaren tachtig van de twintigste eeuw door molenaar Begeman in bedrijf gehouden. Rond 1990 was de onderhoudstoestand echter zo slecht dat een grootscheepse restauratie nodig was. De molen, die thans eigendom is van de Molenstichting Oldambt, wordt na de restauratie regelmatig door vrijwillige molenaars in bedrijf gesteld. Het wiekenkruis, waarvan de roeden een lengte van ruim 19 meter hebben is voorzien van zelfzwichting.

Pastorieweg hoek Hoofdstraat beeld De Landarbeider Judith Braun

Aardappelpotende landarbeider. De beroepsbevolking bestond omstreeks de crisisjaren in hoofdzaak uit losse arbeiders die zich op zoek naar werk bij de toren van Noordbroek verzamelden.

Hoofdstraat tegen over no 20 historisch monument Middeleeuwse NH kerk met pastorie en leerhuis en wandelbos

Middeleeuwse NH Kerk. De kerk is ruim 700 jaar oud. De stijl: kruiskerk-romano gotiek. De kerk heeft muurschilderingen en een uniek Schnitger orgel (1696), later aangepast door Hinsz De preekstoel dateert van 1757 (Struve). De klok in de toren weegt 1666 kg. De muren zijn ruim 2 m.dik. Bij de kerk staat een pastorie en een oude consistorie.  

http://www.kerknoordbroek.nl/?page_id=59

Noorderstraat 2 aardewerk collectie Petrus Regout Maastricht. Aardewerkmuseum 0598 451713

In dit museum krijgt u een antwoord op vele vragen. Niet zo maar een museum, maar gehuisvest in een heel bijzondere ambiance;Nederlands oudste boerderij van het Oldambtster type; 1576. De oude schoorsteenbalk met dit unieke jaartal (en de namen van de eerste bewoners erbij gekrast...!) is op zich al een kijkje waard.Hier laten ze u niet alleen de voorwerpen zien van twee-, drie-, vierhonderd jaar geleden waarmee onze voorouders hun kleding bewerkten, maar u leert ook de hele cultuur eromheen kennen. Wat dacht u bijv. van een advertentie uit 1887

Na ruim 30 jaar verzamelen is een collectie wit en creme-kleurig aardewerk uitgegroeid tot 1 van de grootste collecties van ons land. Van ± 1850 tot 1964 is het zeer bekende Sphinx-aardewerk geproduceerd in Maastricht. Behalve een expositieruimte is er ook een verkoopruimte.

Op verzoek worden ook lezingen gegeven.

http://www.noordbroek.com/kcn/Aardewerk-Museum.html

Noorderstraat 4 Nederlands Strijkijzer-museum 0598 452075

Noorderstraat 13 atelier voor beeldende kunst Catharina Ypma 0598 453208 Ook maakt zij zelf wijn! In het voorhuis is nog  een originele kruidenierswinkel te zien met daarnaast een bijzonder oud café.

Figuratieve teken- en schildertechnieken, o.a. met grafiet, houtskool, pastel, aquarel- en olieverf. De laatste jaren maakt Catharina Ypma vooral landschappen, stillevens, planten- en modeltekeningen, ook in opdracht. Open: alleen op afspraak.

Noorderstraat 21 café, logies/ontbijt, minicamping Boerderijcafé Mausel 0598 451591

http://www.mausel.nl/

Van hieruit bestaat de mogelijkheid om met een bus  bijna elk uur terug te gaan naar het station in Zuidbroek. Vertrektijden staan op een bordje bij de bushalte.

Bronnen: MenterAroute,Boerderijen en hun bewoners en div. items van het internet.